Interpretive Innovations

Interpretive Innovations

An Analysis of the Qur’an’s Civilization‑Building Approach from the Perspective of ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī

Articles in Press

Document Type : Original Article

Author
Morteza Hasaninasab
Assistant Professor, Islamic Studies Department, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran
10.22034/iij.2025.2074820.1052
Abstract
    Islamic civilization represents a clear example of a religious civilization whose foundations rest upon the Islamic worldview and whose principal characteristics are grounded in Qur’anic teachings and the Prophetic tradition. The civilizational dimensions of Islam became manifest from the very first century of Hijri, when Qur’anic teachings played a decisive role in laying the foundations of this civilization. ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī, through his renowned exegesis Tafsīr al‑Mīzān, is recognized as one of the most prominent exegetes and intellectual figures of the Islamic world. From this perspective, examining his understanding of the Qur’an’s civilization‑building approach is of particular significance, given his distinguished position in the field of Qur’anic interpretation. This study seeks to analyze the concept of a desirable civilization from the perspective of the Qur’an and Islam as reflected in the thought of ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī, with particular emphasis on Tafsīr al‑Mīzān. The research method is based on identifying Qur’anic verses related to civilization and subsequently examining them through the interpretive framework presented by ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī in his exegesis. An examination of his written works indicates that, within his civilizational perspective, ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī emphasizes not only spiritual and transcendent elements—such as monotheism—but also material and worldly dimensions, including social affairs, knowledge and the laws derived from it, and political structures. Accordingly, his interpretive approach presents a comprehensive vision of civilization that integrates both spiritual and material components.
Keywords
Allameh Tabatabai Tafsir al-Mizan civilization Quran
Islam
- قرآن کریم
1. آزادیان، مصطفی، (1385)، آموزه نجات از دیدگاه علامه طباطبایی، قم: مرکز انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره).
2. الأوسی، علی، (1405)، الطباطبائی و منهجه فی تفسیر المیزان، تهران: سپهر.
3. پهلوان، چنگیز، (1388)، فرهنگ و تمدن اسلامی، تهران: نشر نی.
4. جاودانی صبوری، مجید؛ حسنی، سید مصطفی، (بی‌تا)، چیستی و شاخصه‌های تمدن اسلامی از منظرِ قرآن کریم؛ مجموعه مقالات دهه فجر، مشهد: مرکز خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا (ع).
5. جوادی آملی، عبدالله، (1380)، دین شناسی، قم: نشر اسراء.
6. الجیاشی، محمود نعمة، (1431)، المجتمع الدینی عند العلامة الطباطبائی، بغداد: مرکز دراسات فلسفة الدین.
7. حافظ نیا، محمدرضا، (1387)، مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران: نشر سمت.
8. حجتی کرمانی، محمدجواد (مترجم)، (1382)، روابط اجتماعی در اسلام، (نوشته سیدمحمدحسین طباطبایی)، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم.
9. حلبی، علی بن ابراهیم، (1427ق)، السیرة الحلبیه، بیروت: دارالکتب العلمیة.
10. داوری اردکانی، رضا، (1380)، تمدن و فکر غربی، تهران: نشر ساقی.
11. دورانت، ویل، تاریخ تمدّن، (١٣٧٨)، ترجمۀ احمد آرام و دیگران، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
12. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، (1412ق)، معجم مفردات ألفاظ القرآن‏، دمشق- بیروت‏: دار العلم - الدار الشامیة.‏
13. روح الامینی، محمود، (1379)، زمینه فرهنگ شناسی، تهران: نشر عطار.
14. سروش، عبدالکریم، (1372)، فربه‌تر از ایدئولوژی، تهران: نشر صراط.
15. سعیدی روشن، محمدباقر، (1393ش)، «شاخص‌های تمدّن اسلامی بر اساس آموزه‌های قرآن کریم»، مجله آموزه‌های قرآنی، شمارۀ ١٩، از 61 تا 82.
16. طباطبایى، سید محمد حسین، (1417ق)، المیزان فى تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم.
17. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1374)، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه: سید محمد باقر موسوى همدانى، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم.
18. فراهانی منش، علیرضا، (1379)، آزادی از دیدگاه علامه طباطبایی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم.
19. فوزی، یحیی؛ صنم زاده، محمودرضا، (1391)، «تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی»، مجله تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شماره 9، از 7 تا 40.
20. قراملکی، احد فرامرز، (1385)، اصول و فنون پژوهش در گستره دین پژوهی، قم: معاونت پژوهشی مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
21. کرمی فقهی، محمد تقی و دیگران، (1386)، جستاری نظری در باب تمدن، قم: انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
22. گلجان، مهدی، (1383)، میراث مشترک نظری اجمالی بر حوزه فرهنگ و تمدن شرق ایران و ماوراء النهر از کوروش تا تیمور، تهران: نشر امیرکبیر.
23. معین، محمد، (1367)، فرهنگ فارسی، تهران: نشر امیرکبیر.
24. واسعی، علیرضا؛ عرفان، امیر محسن، (1393ش)، «باورداشت آموزه مهدویت و نقش آن در احیای فرهنگ و تمدن اسلامی»، فصلنامه علمی – پژوهشی مشرق موعود، شماره 29، از 113 تا 134.
25. واعظی، احمد، (1378)، حکومت دینی؛ تأملی بر اندیشه سیاسی اسلام، قم: نشر مرصاد.
26. یزدانی مقدم، احمدرضا، (1381)، انسان‌شناسی و پیامدهای آن در اندیشه سیاسی هابز و علامه طباطبایی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
Interpretive Innovations

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 09 May 2026