Interpretive Innovations

Interpretive Innovations

A Comparative Study of Predestination and Free Will in Selected Exegeses of the Sunni and Shiʿi Traditions

Articles in Press

Document Type : Original Article

Authors
Ramezam Rezaiee 1
Fatemeh Abdollahpour Sangchi 2
1 Associate Professor, Faculty of Thought and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD Student and Lecturer in Islamic Theoretical Foundations, University of Tehran, Tehran, Iran
10.22034/iij.2025.2042300.1036
Abstract
The presence of numerous Qur’anic verses addressing the issue of human predestination and free will has generated extensive debate among philosophers, theologians, and Islamic exegetes, leading to the formulation of diverse opinions and doctrines that have attracted significant attention from both Shiʿi and Sunni scholars. Within the Shiʿi exegetical tradition, Shaykh Ṭūsī, Ṭabarsī, and ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī represent distinct interpretive approaches to this question, while among Sunni exegetes, Ṭabarī, Zamakhsharī, Ibn Taymiyyah, Qurṭubī, Sayyid Quṭb, and Ālūsī have offered varied readings of the verses pertaining to predestination and human agency. This study undertakes a comparative examination of the concept of jabr and ikhtiyār—predestination and free will—as reflected in multiple Qur’anic verses, with specific reference to the aforementioned exegetical works. The findings indicate that attributing human actions solely to the servant results in the doctrine of absolute delegation (tafwīḍ), whereas attributing all actions exclusively to God, leaving no role for the servant, leads to determinism (jabr). Both of these represent divergent extremes; the straight path (ṣirāṭ al‑mustaqīm) consists in affirming the servant as the agent of their actions while simultaneously acknowledging that all things occur according to the divine decree.
Keywords
Verses on Predestination and Free Will
Shia Exegesis
Sunni Exegesis
- قرآن کریم
1.آلوسی، محمود بن عبدالله، (1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، لبنان-بیروت، دارالکتب العلمیه.
2. ابن تیمیه حرانی، تقی الدین ابوالعباس، (1408ق)، تفسیر کبیر، بیروت، دار الکتب العلمیه.
3. امیری، عاطفه؛ محمدی، مجید، (1397)، (بررسی تطبیقی مجمع البیان و کشاف در تفسیر مجازهای سوره حجر)، نشریه احسن الحدیث، شماره 5، صص68-51.
4. پاک، جواد؛ رفعت نژاد، محمد تقی؛ عبدالله زاده آرانی، رحمت الله، (1401)، (بررسی تطبیقی مساله قضا و قدر و رابطه آن با جبر و اختیار در تفسیر کبیر و المیزان)، نشریه مطالعات تفسیری، شماره 25، صص174-153.
5. جعفری، سید سجاد؛ طیب حسینی، سید محمود؛ یوسفی پیما، مهدی، (1400)، «مطالعه تطبیقی شخصیت اجتماعی رسول خدا از منظر تفسیر جامع البیان و مجمع البیان»، نشریه مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث،  شماره 17، صص70-35.
6. خانی کلقای، حسین؛ آزاد دل، سمیه، (1397)، «بررسی تطبیقی وجوه معنایی و کاربردهای مصداقی واژه ی «نزل»در تفاسیر المیزان، مجمع البیان، الکشاف و التحریر و التنویر»، نشریه مطالعات تطبیقی قرآن پژوهی، شماره 5، صص134-123.
7. زمخشری، محمود بن عمر، (1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، لبنان- بیروت، دارالکتاب العربی.
8. طبری، محمد بن جریر، (1412ق)، جامع البیان فی تفسیر القرآن ، لبنان- بیروت، دارالمعرفه.
9. طوسی، محمد بن حسن، (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، لبنان-بیروت، دار احیاء التراث العربی.
10. طبرسی، فضل بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو.
11. طباطبایی، محمد حسین، (1374)، ترجمه تفسیر المیزان، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انشارات اسلامی.
12. فخر رازی، محمد بن عمر، (1420ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، لبنان- بیروت، دار احیاء التراث العربی.
13.  قطب، سید، (1425ق)، فی ظلال القرآن، لبنان-بیروت، دار الشروق.
14.  قرطبی، محمد بن احمد، (1364)، الجامع الاحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو.
15. نوری همدانی، حسین، (بی‌تا)، ترجمه تفسیر مجمع البیان، تهران، فراهانی.
Interpretive Innovations

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 05 May 2026