Interpretive Innovations

Interpretive Innovations

A Critical Analysis of Exegetical Views on the “Companions of the Vessel” in Qurʾān 29:15

Document Type : Original Article

Authors
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Quranic Sciences, University of Quranic Sciences and Teachings, Mashhad, Iran
2 MA Candidate, Qurʾānic Sciences, University of Qurʾānic Sciences and Teachings, Mashhad, Iran
10.22034/iij.2026.2078089.1061
Abstract
The Noble Qurʾān presents its narratives with varying degrees of specificity—sometimes detailing events with precise particulars, and at other times offering general references that demand scholarly elucidation. Among the latter is the phrase “the companions of the vessel” (aṣḥāb al-safīnah) in Qurʾān 29:15, the implication and referent of which remain ambiguous and contested among commentators. This study aims to explicate this expression through an analytical-descriptive method. The findings indicate that: (a) While exegetes have identified “the vessel” (al-safīnah) in Sūrah al-ʿAnkabūt with the Ark of Noah (peace be upon him), the Qurʾān employs the term fulk (ark) specifically for Noah’s narrative, rendering safīnah incompatible with the established referent. (b) The “vessel” in this context pertains to the boat of the poor in the account of Moses (peace be upon him); thus, “the companions of the vessel” are not the associates of Noah but rather destitute individuals who earned their livelihood through their own boat. (c) Deliverance constitutes a miracle, yet neither Noah’s Ark nor the boat of the poor qualifies as miraculous; rather, they function as signs (āyāt), since the Qurʾān equates the function of animals—carrying humans and cargo—with that of the Ark, which transports humans, animals, and cargo. (d) The movement of the vessel is described with the verb “to move” (tajrī); thus, water serves as a metaphorical device to evince the grandeur of the vessel. Furthermore, the people’s mockery of Noah (peace be upon him) was predicated upon the absence of water. (e) The grandeur of certain divine creations—such as the expanse of waters and the sending of winds—surpasses the grandeur of the vessel. Had the winds not stirred a storm causing waves to rise like mountains, the mere presence of the boat and water would have been insufficient.
Keywords

1.  آیتی، عبدالحمید، (1374)، ترجمۀ قرآن، تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش.
2. آلوسى، محمود بن عبدالله، (1415ق)، تفسیر ‏روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏، بیروت: دارکتب العلمیه.
3. امین، نصرت بیگم، (بی‌تا)، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، مکان: بی‌جا، ناشر: بی‌نا.
4. ارفع، کاظم، (1381)، ترجمۀ قرآن، تهران: فیض کاشانی.
5. انصاریان، حسین، (1383ش) ترجمۀ قرآن، قم: اسوه.
6. افرام بستانی، فواد، (1376)، فرهنگ ابجدی الفبایی عربی.فارسی، تهران: اسلامی.
7. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، (1419ق)، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
8. ابن ابی جامع، علی بن حسین، (1413ق)، تفسیر الوجیز فی تفسیر القرآن، قم: دارالقرآن کریم.
9. ابن جزی، محمد بن احمد، (1416ق)، تفسیر التسهیل العلوم التنزیل، بیروت: شرکه دارالارقم بن ابی الارقم.
10. ابوحیان، محمد بن یوسف، (1420ق)، البحرالمحیط فی التفسیر، بیروت: دارالفکر.
11. ابن‏جوزى، عبدالرحمن بن على، (1422ق)، زاد المسیر فى علم التفسیر، بیروت: دارالکتاب العربی.
12. ابوالسعود، محمد بن محمد، (1983م)، تفسیر ابى السعود( ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم)، بیروت: دار احیاء التراث العربیه.
13. ابن‏عطیه، عبدالحق بن غالب، (1422ق)، ‏المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، بیروت: دارالکتب العلمیه.
14. انصاری، عبدالله ابن محمد، (1371ش)، کشف الاسرار و عده الابرار، تهران: امیرکبیر.
15. ابن‏ابى‏حاتم، عبدالرحمن بن محمد، (1419ق)، تفسیر القرآن العظیم (ابن ابى حاتم)، ریاض: مکتب نزار مصطفی الباز.
16. ابوالفتوح رازى، حسین بن على، (1408ق)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن‏، مشهد: آستان قدس رضوی.
17. ابوالفتوح رازى، حسین بن على، (1408ق)، ترجمۀ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن‏، مصححین: ناصح، محمدمهدی. یاحقی، محمدجعفر، مشهد: آستان قدس رضوی.
18. بروجردی، محمدابراهیم، (1366ش)، ترجمۀ قرآن، تهران: کتابخانۀ صدر.
19. بغوى، حسین بن مسعود، (1420ق)، تفسیر البغوى المسمى معالم التنزیل‏، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
20. بیضاوى، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل (تفسیر البیضاوى)، بیروت: دار احیاء التراث العربیه، 1418ق.
21. پاینده، ابوالقاسم، (1357ش)، ترجمۀ قرآن، تهران: جاوید.
22. پورجوادی، کاظم، (1414ق)، ترجمۀ قرآن، تهران: بنیاد دائره المعارف اسلامی.
23. تویسرکانی، محمدنبی بن احمد، (1413ق)، لئالی الاخبار، قم:العلامه.
24. تیمی، یحیی بن سلام، (1425ق)، تفسیر یحیی بن سلام التیمی البصری القیروانی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
25. ثقفی تهرانی، محمد، (1398ق)، روان جاوید، تهران: برهان.
26. جوهری، اسماعیل بن حماد، (1404ق)، تاج اللغه و صحاح العربیه، بیروت: دارالعلم للملایین.
27. جزایری، نعمت الله بن عبدالله، (1388ش)، عقود المرجان فی تفسیر القرآن، قم: نور وحی.
28. جوادی آملی، عبدالله، (1392ش)، تفسیر تسنیم، قم: نشر اسراء.
29. حجتی، مهدی، (1384ش)، گلی از بوستان خدا، قم: بخشایش.
30. حسینی همدانی، محمد، (1404ق)، انوار درخشان در تفسیر قرآن، تهران: لطفی.
31. خرم دل، مصطفی، (1384ش)، تفسیر نور، تهران: احسان.
32. خازن، علی بن محمد، (1415ق)، تفسیر الخازن المسمى لباب التأویل فی معانی التنزیل‏، بیروت: دارالکتب العلمیه.
33. خطیب شربینى، محمد بن احمد، (1425ق)، تفسیر الخطیب الشربینى المسمى السراج المنیر، بیروت: دارالکتب العلمیه.
34. دینوری، عبدالله بن محمد، (1424ق)، تفسیر ابن وهب، بیروت: دارالکتب العلمیه.
35. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت: بی نا.
36. رهنما، زین العابدین، (1354ش)، قرآن مجید با ترجمه و جمع آوری تفسیر، تهران، سازمان اوقاف.
37. رسعنی، عبدالرزاق، (1429ق)، تفسیر رموزالکنوز فی تفسیر الکتاب العزیز، مکه: مکتب الاسدی.
38. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1383ش)، ترجمۀ قرآن، قم: دارالذکر.
39. زمخشری، محمودبن عمر، (1407ق)، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل، بیروت: دارالکتاب العربی.
40. سلطان علی شاه، سلطان محمد بن حیدر، (1408ق)، تفسیر بیان السعاده، بیروت: موسسه علمی للمطبوعات.
41. سبزواری، محمد، (1406ق)، تفسیر الجدید فی التفسیر القرآن، بیروت: داراتعارف للمطبوعات.
42. سیواسی، احمدابن محمود، (1427ق)، عیون التفاسیر، بیروت: دار صادر.
43. سمرقندى، نصر بن محمد، (1416ق)، تفسیر السمرقندى المسمى بحر العلوم‏، بیروت: دارالفکر.
44. شاه ولی الله، احمدبن عبدالرحیم،(بی‌تا)، ترجمۀ قرآن (دهلوی)، تهران: کتابفروشی نور.
45. شاه عبدالعظیمی، حسین، (1363ش)، تفسیر اثنی عشری، تهران: میقات.
46. شوکانی، محمد، (1414ق)، فتح القدیر، دمشق: دار ابن کثیر.
47. شیخ‏زاده، محمد بن مصطفى، (1419ق)، حاشیه محیى الدین شیخ زاده على تفسیر القاضى البیضاوى‏، بیروت، دارالکتب العلمیه. ‏
48. شعرانی، ابوالحسن، (1374ش)، قرآن مجید با ترجمه و خواص سور، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
49. صادق نوبری، عبدالمجید، (1396ق)، ترجمۀ قرآن، تهران: اقبال.
50. صنعانی، عبدالرزاق بن همام، (1411ق)، تفسیر القرآن العزیز المسمی تقسیر عبدالرزاق، بیروت: دارالمعرفه.
51. صفی علیشاه، محمدحسن بن محمدباقر، (1378ش)، تفسیر قرآن صفی علیشاه، تهران: منوچهری.
52. صلواتی، محمود، (1387ش)، ترجمۀ قرآن، تهران، مبارک.
53. طباطبایی، محمدحسین، (1374ش)، ترجمۀ تفسیر المیزان، قم: جامعۀ مدرسین حوزه علمیۀ قم، دفتر انتشارات اسلامی.
54. طباطبایی، محمدحسین، (1390ق)، تفسیر المیزان، بیروت: موسسه العلمی للمطبوعات.
55. طریحی، فخرالدین بن محمد، (1375ش)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.
56. طبرسی، فضل بن حسن، (1375ش)، تفسیر جوامع الجامع، مشهد مقدس، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
57. طبرسی، فضل بن حسن، (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران:ناصرخسرو.
58. طبرسی، فضل بن حسن، (1412ق)، جوامع الجامع، قم: حوزۀ علمیۀ قم.
59. طبری، محمدبن جریر، (1412ق)، جامع البیان فی تفسیرالقرآن، بیروت: دارالمعرفه.
60. طبری، محمدبن جریر، (1356ش)، ترجمه و تفسیر طبری، مصحح: یغمایی، حبیب، تهران: توس.
61. طوسی، محمدبن حسن، (بی‌‎تا)، تفسیر التبیان فی تفسیر القرآن، لبنان: داراحیاء التراث العربی.
62. طیب، عبدالحسین، (1369ش)، تفسیر الطیب البیان، تهران: اسلام.
63. طبرانی، سلیمان بن احمد،(2008م)، تفسیر الکبیر، اربد: دارالکتاب التقافی.
64. طاهری قزوینی، علی اکبر، (1380ش)، ترجمۀ قرآن، تهران: قلم.
65. عیاشی، محمدبن مسعود، (1380ق)، تفسیر عیاشی، تهران: المطبعه العلمیه.
66. فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409ق)، کتاب العین، قم: بی‌نا.
67. فولادوند، محمدمهدی، (1418ق)، ترجمۀ قرآن، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
68. قرشی بنایی، علی اکبر، (1375ش)، تفسیر احسن الحدیث، تهران: بنیاد بعثت (مرکز چاپ و نشر).
69. قرائتی، محسن، (1388ش)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
70. قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا، (1368ش)، تفسیر کنزالدقایق، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
71. قطب، سید، (1425ق)، تفسیر فی ظلال القرآن، بیروت: دارالشروق.
72. کاویان پور،احمد، (1372ش)، ترجمۀ قرآن، تهران: اقبال.
73. کاشانی، فتح الله بن شکرالله، (1383ش)، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
74. کاشانی، فتح الله بن شکرالله، (1423ق)، زبده التفاسیر، قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
75. کریمی حسینی، عباس، (1382ش)، تفسیر علیین، قم: اسوه.
76. کلینی، محمدبن یعقوب، (1399ق)، الکافی، قم: دارالحدیث.
77. موسوی گرمارودی، علی، (1384ش)، ترجمۀ قرآن، تهران: قدیانی.
78. مشکینی اردبیلی، علی، (1381ش)، ترجمۀ قرآن، قم: نشر الهادی.
79. معزی، محمدکاظم، (1372ش)، ترجمۀ قرآن، قم: اسوه.
80. مکارم شیرازی، ناصر، (1371ش)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
81. مکارم شیرازی، ناصر، (1373ش)، ترجمۀ قرآن، قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
82. مقاتل، ابن سلیمان، (1423ق)، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
83. میبدی، احد بن محمد، (1371ش)، ترجمۀ کشف الاسرار، تهران: امیرکبیر.
84. مکی، ابن حموش، (1429ق)، الهدایه الی بلوغ النهایه، شارجه: جامعه الشارقه.
85. مصباح زاده، عباس، (1380ش)، ترجمۀ قرآن، تهران: بدرقۀ جاویدان.
86. محلی، محمدابن احمد، (1416ق)، تفسیر الجلالین، بیروت: موسسه النور للمطبوعات.
87. مجلسی، محمدباقربن محمدتقی، (1403ق)، بحارالانوار، بیروت: داردالاحیاء التراث العربی.
88. مجلسی، محمدباقربن محمدتقی، (1391ش)، تاریخ پیامبران، ایران: بی‌نا.
89. نهاوندی، محمد، (1386ش)، تفسیر نفحات الرحمن فی التفسیر القرآن، قم: موسسه البعثه.
90. نظام الاعرج، حسن بن محمد، (1416ق)، التفسیر الغرایب القرآن و رغائب القرآن، بیروت: دارالکتب العلمیه.
91. نسفى، عبدالله بن احمد، (1416ق)، تفسیر النسفى مدارک التنزیل و حقایق التاویل‏،بیروت: دارالنفائس.

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 10 May 2026