نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی آمل، آمل، ایران

چکیده

مبحث تعادل ادله از قواعد مشترک اصول فقه و علم تفسیر قران است، لیکن اصولیان غالبا از مبحث فوق با عنوان «تعادل و تراجیح» در مباحث فقهی، آن هم صرفا در قلمرو روایات و با عنوان «اخبار علاجیه» بحث نموده‌اند. بیش‌ترین نیاز تفسیر قرآن به قواعد فوق در حوزه غیر آیات الاحکام و در قلمرو شکل­های مختلف تعارض منابع و قراین تفسیری است که عمدتا از منظر پژوهش‌های اصولیان و مفسران شیعه، آن هم به شکل متمرکز و جامع ، مغفول مانده است. مقاله حاضر که به شیوه توصیفی، تحلیلی و بنیادین نگارش یافته است اساسی‌ترین و کاربردی‌ترین اقسام تعارض مستقر و غیر مستقر بین قراین تفسیری و تعارض در لفظ و کلام واحد را در قالب اقسام سه گانه ذیل بررسی می‌نماییم: 1- اقسام تعارض غیر مستقر بین دو یا چند دلیل تفسیری که منجر به «جمع عرفی» می‌شود و به نوبه خود، اقسام 30 گانه: تعارض بین عام و خاص؛ مطلق و مقید؛ حاکم و محکوم؛ عام و مطلق؛ ظاهر و اظهر؛ نص و ظاهرو... را به خود اختصاص می‌دهد.2- اقسام تعارض مستقر بین دو یا چند دلیل تفسیری که مشتمل بر انواع 35 گانه مطرح شده می‌باشد: تعارض بین قرآن با قرآن؛ روایات با یکدیگر؛ دو دلیل عقلی با یکدیگر؛ دو اجماع با یکدیگر؛ قرآن با روایت؛ قرآن یا روایت با دلیل عقلی ... 3- اساسی‌ترین اقسام تعارض در لفظ یا کلام واحد که «ملحق به باب تعارض ادله تفسیری» محسوب شده و شامل گونه‌های هفت گانه می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The role of conflicting evidences of principles of jurisprudence in the interpretation of non-jurisprudential verses from the point of view of Shia commentators

نویسنده [English]

  • Seyyed Abdullah Isfahani

Assistant Professor of Quranic Sciences and Education University, Amol Faculty of Quranic Sciences, Amol, Iran

چکیده [English]

This document gives template for authors to prepare manuscripts for submission in the journal of The topic of balance of evidence is one of the common rules of the principles of jurisprudence and the science of Qur'anic interpretation, but the usulists have often discussed the above topic under the title of "balance and preference" in jurisprudence, that too only in the realm of hadiths and under the title of "remedial news". The greatest need for the interpretation of the Qur'an to the above rules is in the field of non-judgmental verses and in the realm of various forms of conflict between sources and interpretive evidence, which has been neglected mainly from the perspective of the researches of the Us lists and Shia commentators, that too in a centralized and comprehensive manner. The present article, which is written in a descriptive, analytical and fundamental way, observes the most basic and practical types of established and non-established conflict between interpretive evidence and conflict in single words in the form of the following three types: 1- Types of non-established conflict Located between two or more interpretative reasons that lead to "customary plural" and, in turn, 30 types: conflict between general and specific; absolute and binding; the ruler and the condemned; general and absolute; appearance and manifestation;2- Types of conflicts established between two or more reasons for interpretation, which include the following 35 types: conflict between the Qur'an and the Qur'an; Narratives with each other; two rational reasons with each other; two consensus with each other; Quran with narration

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conflict of evidence
  • Interpretation of nonjury
  • prudential verses
  • Shiite commentators
  1. اصفهانی، سید عبدالله و حسن رنجبر، بررسی نقش علم اصول فقه در تفسیر قرآن، قم، انشارات دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، 1401
  2. امین انصاری، مرتضی، فراید الاصول، قم، بی نا، 1428 ق
  3. بابایی، علی اکبر و همکاران، روش شناسی تفسیر قرآن، تهران، سازمان سمت، 1394
  4. تسخیری، محمدعلی، القواعد الفقهیه والاصولیه، تهران، مجمع جهانی تقرب مذاهب اسلامی، 1392
  5. حکیم، محمدسعید، المحکم فی اصول الفقه، بیروت، المنار، 1376
  6. حلی، حسن بن یوسف، مبادی الوصول الی علم الاصول، قم، مطبع العلمیه، 1404 ق
  7. حیدری، سید علی نقی، اصول الاستنباط، قم، شورای مدیریت حوزه علمیه، 1412 ق
  8. خوری شرتونی، اقرب الموارد، قم ، کتابخانه آیت الله مرعشی، 1403ق
  9. خویی، سید ابوالقاسم، مصباح الاصول، قم، نشر الفقاهه، 1380ش
  10. ربیع نتاج، علی اکبر، نقدی بر ادعای تعارض در نصوص، بابلسر، انتشارات دانشگاه مازندران، 1381
  11. رجبی، محمود، روش شناسی تفسیر قرآن، قم، سمت، 1385
  12. رشاد، محمد، اصول فقه، تهران، نشر اقبال، 1335
  13. رضایی اصفهانی، محمدعلی، منطق تفسیر، قم، ترجمه و نشر المصطفی، 1390ش
  14. سبحانی، جعفر، الموجز فی اصول الفقه، قم، مدیریت حوزه علمیه، 1376ش
  15. شاکر، محمدکاظم، مبانی و روش های تفسیری، قم، ترجمه و نشر المصطفی، 1389ش
  16. شریعتی، سعید و حسین قافی، اصول فقه کاربردی،تهران، سازمان سمت، 1392، ج3
  17. صدر، سید محمدباقر، دروس فی علم الاصول، قم ، مرکز ابحاث و الدراسات التخصصیه للشهید صدر، 1421ق
  18. عراقی، ضیاءالدین، نهایه الافکار ، قم، الجامعه المدرسین موسسه النشر الاسلامی، 1363
  19. عزیز برزنجی، عبداللطیف، التعارض و التراجیح بین الادله الشرعیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1417 ق
  20. فاضل تونی، عبدالله، الوافیه فی اصول الفقه، قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1415
  21. فاضل لنکرانی، محمد، ایضاح الکفایه، قم، نوح، 1385
  22. کاظمی خراسانی، محمدعلی، فواید الاصول، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1376
  23. مجاهد، محمدبن علی، مفاتیح الاصول، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، 1296 ق
  24. محقق داماد، سید مصطفی، مباحثی از اصول فقه، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1387
  25. محمدی، علی، شرح اصول فقه، قم، دارالفکر، 1387
  26. معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون، قم، موسسه فرهنگی تمهید، 1385.
  27. مشکینی، علی، تحلیل المعالم فی اصول الفقه، قم ، نشر مهر، 1396ق
  28. مغنیه، محمدجوادعلم اصول فقه فی ثوبه الجدید، قم، انتشارات مکتبه الزهرا ء، 1980 م
  29. مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1370
  30. ملکی اصفهانی، مجتبی، فرهنگ اصطلاحات اصول، قم، عالمه، 1379
  31. موسوی بجنوردی، محمد، علم اصول، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1379
  32. میرزای قمی، ابوالقاسم، قوانین المحکمه فی الاصول، قم، احیاءالکتب الاسلامیه، 1430

33.نوید، نفیسه، تعارض سیاق و اسباب النزول، پژوهش دینی، شماره 16، 1387

  1. واعظ حسینی، محمد سرور، مصباح الاصول، تقریرات درس آیت الله خویی، 1408
  2. هاشمی، سید علی، تعارض ادله و قواعد رفع آن، فقه و تاریخ تمدن، شماره 25، 1389