نوآوری های تفسیری

نوآوری های تفسیری

گونه شناسی و اعتبارسنجی روایات تفسیری عایشه در مجمع البیان طبرسی (م۵۴۸ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای تفسیر تطبیقی، گروه قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استاد، گروه قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد، تفسیر و علوم قرآن، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
در بسیاری از تفاسیر فریقین، مفسران برای تبیین معنای آیه و یا تایید تفسیر خود، روایاتی را از صحابیان پیامبر و اهل بیت علیهم السلام نقل نموده‌اند. علامه امین الاسلام طبرسی نیز در مجمع البیان، از روایات تفسیری فراوانی بهره برده است؛ یکی از شخصیت‌هایی که علامه طبرسی از ایشان به نقل روایات تفسیری پرداخته، عایشه همسر پیامبر است. با توجه به اینکه علامه طبرسی در تفسیر خود منابعی را که از آنها این روایات را نقل نموده، بیان نکرده است، بررسی و دقت در تفاسیر و منابع روایی و رسیدن به برخی از این منابع و نقد و نظر پیرامون آن­ها، می‌تواند برای محققان و اندیشمندان حوزه تفسیر و روایات تفسیری، مفید باشد. در این نوشتار، تلاش شده است با روش تحلیلی- توصیفی برخی از روایاتی که از عایشه در مجمع البیان نقل شده، گونه شناسی و اعتبارسنجی گردد. علامه طبرسی در تفسیر خود، از حدود 50 روایت از عایشه در جایگاه­های مختلف بهره برده است؛ در برخی موارد برای تفسیر، در برخی برای بیان شان نزول، و در مواردی برای بیان مقصود آیه و در مواردی اندک، برای بیان معنی لغات و اختلاف قرائات استفاده کرده و نیز برای اعتبارسنجی و قبول یا رد روایات عایشه در بیان این روایات و منابع آنها و رد یا قبول آنها، شیوه‌های مختلفی به کار برده است؛ در برخی موارد، علامه روایت را از منابع اهل سنت نقل نموده، در مواردی نیز این روایات را با روایاتی از ائمه علیهم السلام تایید کرده، در مواردی نیز نظر مخالف را پذیرفته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Categorization and Evaluation of the Interpretative Narrations of Aisha in Majma' al-Bayan by al-Tabarsi (548 AH)

نویسندگان English

Monir Alsadat Moosakazemy 1
Mohammad Taghi Diari 2
Ameneh Chavoshi 3
1 PhD student of Comparative Exegesis, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
2 Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom,
3 Master's degree holder of Comparative Exegesis, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

In many interpretations within both sects, commentators have cited narrations from the Prophet’s companions and Ahl al-Bayt (peace be upon them) to elucidate the meaning of a verse or to support their interpretations. Allameh Amin al-Islam al-Tabarsi, in his Majma' al-Bayan, also utilizes numerous interpretative traditions. One of the figures from whom Allameh al-Tabarsi has narrated interpretative traditions is Aisha, the wife of the Prophet. Given that Allameh al-Tabarsi does not specify the sources from which he has derived these narrations in his exegesis, a careful examination and analysis of the interpretative sources and hadith repositories—along with identifying some of these sources, scrutinizing them, and offering critiques—can be valuable for researchers and scholars specializing in tafsir and interpretative traditions. This paper aims to undertake a descriptive-analytical approach to categorize and evaluate the authenticity of some of the traditions conveyed from Aisha in Majma' al-Bayan. In his tafsir, Allameh al-Tabarsi employs approximately fifty narrations from Aisha, used for various purposes: some for interpretation, others for explaining the context of revelation (asbab al-nuzul), some to clarify the intended meaning of a verse, a few for elucidating the meanings of specific words or differences in recitations, and occasionally to assess the reliability and acceptance of these traditions—either sanctioning or rejecting them. Allameh al-Tabarsi’s methodology varies; he sometimes quotes traditions from Sunni sources, at other times authenticates these reports through corroborating narrations from the Imams (peace be upon them), and in certain cases, he adopts a critical stance by opposing or rejecting specific traditions.

کلیدواژه‌ها English

Interpretative Hadiths
Aisha
Majma' al-Bayan
Hadith Criticism
Methodology of Tafsir
- قرآن کریم
1.ابوداود، سلیمان ابن اشعث، سنن ابی داود، دارالحدیث، مصر، قاهره، 1420ق، چاپ اول
2.ابن ابی حاتم، عبدالرحمن ابن محمد، تفسیر القرآن العظیم، مکتبة نزار مصطفى الباز، عربستان، ریاض، 1419ق، چاپ سوم
3.ابن‏عطیه، عبدالحق بن غالب‏، المحرر الوجیز، دار الکتب العلمیة، لبنان، بیروت، 1422ق، چاپ اول
4.بخاری، محمد ابن اسماعیل، صحیح بخاری، لجنة إحیاء کتب السنة، قاهره، مصر، 1410 ق، چاپ دوم
5.حلی، حسن این یوسف، مختلف الشیعه فی الاحکام الشریعه، موسسه نشر اسلامی، ایران، قم، 1370ش
6.حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، موسسه معارف اسلامی، قم، ایران، 1378ش
7.زرکشی، محمد ابن بهادر، البرهان فى علوم القرآن، دار المعرفة، لبنان، بیروت، 1410ق، چاپ اول
8.زمخشری، محمود ابن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏، دار الکتاب العربی، لبنان، بیروت، 1407ق، چاپ سوم
9.ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، دار الکتب الحدیثه، قاهره، مصر، 1381ق
10.سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر، الدر المنثور فى التفسیر بالماثور، کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى( ره)، ایران، قم، 1404ق، چاپ اول
11.طباطبائی، محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، لبنان، بیروت، 1390ق، چاپ دوم
12.طبرسی، فضل ابن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ناصرخسرو، ایران، تهران، 1372ش، چاپ دوم
13.طبری، محمد ابن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن، دار المعرفة، لبنان، بیروت، 1412ق، چاپ اول
14.طوسی، محمد ابن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار إحیاء التراث العربی‏، لبنان، بیروت، بی تا، چاپ اول
15.طوسی، محمد ابن حسن، الخلاف، دارالکتاب، بیروت، لبنان، 1400ق
16.عاملی، محمد بن مکی( شهید اول)، اللمعه الدمشقیه فی فقه الامامیه، موسسه دار الاسلام، قم ، ایران، 1420ق
17.عسکری، سید مرتضی، احادیث ام المومنین عایشه، دانشکده اصول دین، بغداد، 1377ش
18.قرطبی، محمد ابن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ناصر خسرو، ایران، تهران، 1364ش، چاپ اول
19.قمى، على بن ابراهیم‏، تفسیر القمی، دار الکتاب، ایران، قم، 1361ش، چاپ سوم
20.کاشانى، فتح‏الله بن شکرالله، زبدة التفاسیر، مؤسسة المعارف الإسلامیة، ایران، قم، 1423ق، چاپ اول
21.کریمیان، حسین، طبرسی و مجمع البیان، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ایران، 1340ش
22.مقاتل ابن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، دار إحیاء التراث العربی، لبنان، بیروت، 1423ق، چاپ اول‏
23.معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون فى ثوبه القشیب، الجامعة الرضویة للعلوم الإسلامیة، ایران، مشهد، 1418ق، چاپ اول
24.مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، دارالحدیث، مصر، قاهره، 1412ق، چاپ اول
25.مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار( علیهم السلام)، دار إحیاء التراث العربی‏
26.لبنان، بیروت، بی تا، چاپ اول‏
27.مفید، محمد ابن محمد سلیم، المقنعه، دارالکتاب، بیروت، لبنان، 1403ق
28.معرفت، محمد هادی، تفسیر و مفسران، مؤسسة فرهنگی انتشاراتی التمهید، قم، ایران، 1379ش
30.مؤدب، سید رضا، مبانی تفسیر قرآن، دانشگاه قم، قم، ایران، 1386ش