نوآوری های تفسیری

نوآوری های تفسیری

بررسی تطبیقی ساختار زبان آیه نور در اندیشه مفسران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
2 کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، مدرس دانشگاه فرهنگیان کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
3 کارشناسی علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک، مدیر مدرسه شهید سپهر مصباح کرمانشاه ناحیه 2، کرمانشاه، ایران
10.22034/iij.2025.2059033.1043
چکیده
پیچیدگیِ ذاتیِ زبانِ قرآن، به‌ویژه در آیاتی مانند آیه‌ی نور، نیازمند روش‌شناسیِ دقیق و رویکردهای هرمنوتیکی است. این پیچیدگی‌ها منجر به تفاسیرِ گوناگون شده و ضرورتِ درکِ ابعادِ زبان‌شناختی و فراعرفیِ زبانِ قرآن را آشکار می‌سازد. پرسشِ بنیادینِ این پژوهش آن است که مفسرانِ قرآنِ کریم چه رویکردها و تفاسیری را ذیلِ آیه‌ی نور ارائه کرده‌اند تا به درکی عمیق‌تر از مقصودِ الهی دست یابند.
پژوهش نشان می‌دهد که آیه‌ی نور با ساختارِ زبانیِ ترکیبی (عرفی ـ فراعرفی) به برقراریِ رابطه‌ای عمیق میانِ انسان و خداوند کمک می‌کند و تحلیلِ آن مستلزمِ نگاهی چندوجهی و اجتناب از ساده‌انگاری است. در واقع، زبانِ قرآن زبانی پویا و چندلایه است که به هیچ سبکِ زبانیِ خاص یا قالبیِ معیّن محدود نمی‌شود و تابعی از مضامین، اهداف و جهان‌بینیِ قرآن است و از تلفیقِ شیوه‌های گوناگونِ زبانی تشکیل شده است.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که ساختارِ زبانیِ آیه‌ی نور، با بهره‌گیری از تمثیل و مجاز، مفاهیمِ عمیقی چون هدایتِ الهی را منتقل می‌کند، اما درکِ لایه‌هایِ عمیق‌ترِ آن نیازمندِ رویکردهایِ هرمنوتیکیِ فراتر از عرفِ عام است. مفسران تفاسیرِ متفاوتی ارائه داده‌اند و این امر بر اهمیتِ روش‌شناسی در فهمِ قرآن تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Examination of the Linguistic Structure of the Verse of Light in the Thought of Qur’anic Exegetes

نویسندگان English

Khadijeh Amiri 1
Ali Malkzadeh 2
Gohar Lotfi 3
1 PhD Student in Comparative Exegesis, Department of Qur’an and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
2 MSc in Educational Management, Lecturer at Farhangian University of Kermanshah, Kermanshah, Iran
3 BA in Qur’an and Hadith Sciences, Arak University; Principal of Shahid Sepehr Mesbah School, Kermanshah District 2, Kermanshah, Iran
چکیده English

The inherent complexity of Qur’anic language, particularly in verses such as the Verse of Light (Āyat al‑Nūr), calls for careful methodological frameworks and hermeneutic approaches. This complexity has led to diverse interpretations and highlights the need to understand both the linguistic and the supra‑conventional dimensions of the Qur’an’s language. The central question of this study is what approaches and interpretations Qur’anic exegetes have proposed in their discussions of the Verse of Light in order to reach a deeper understanding of the divine intent. The study shows that the Verse of Light, through its composite linguistic structure (conventional and supra‑conventional), contributes to establishing a profound relationship between human beings and God, and that its analysis requires a multidimensional perspective that avoids reductive readings. In fact, the language of the Qur’an is dynamic and multilayered; it is not confined to any particular linguistic style or fixed formal pattern, but rather reflects the themes, aims, and worldview of the Qur’an and is formed through the integration of diverse linguistic modes. The findings further indicate that the linguistic structure of the Verse of Light, through the use of parable and figurative expression, conveys profound concepts such as divine guidance. However, grasping its deeper layers requires hermeneutic approaches that move beyond ordinary linguistic conventions. The diversity of interpretations offered by exegetes therefore underscores the central importance of methodology in understanding the Qur’an.

کلیدواژه‌ها English

Verse of Light
Linguistic Structure
Divine Guidance
Spirituality
1. ابن‏ابى‏جامع، على بن حسین، (1413ق)، الوجیز فى تفسیر القرآن العزیز (عاملى)، 3جلد، قم: دار القرآن الکریم.
2. ابن‏شهرآشوب، محمد بن على، (1369ش)، متشابه القرآن و مختلفه، قم: نشر بیدار.
3. ابن‏عربى، محمد بن على، (1422ق). تفسیر ابن عربى (تأویلات عبد الرزاق)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
4. ابن‏عربى، محمد بن على، (1410ق)، رحمة من الرحمن فى تفسیر و اشارات القرآن، دمشق: مطبعة نضر.
5. ابوالفضل کیاشمشکی، (1383ش)، «هرمنوتیک متن، تأویل و روش‏شناسى فهم قرآن» - مجله پژوهش و حوزه 1383 شماره 19 و 20.
6. انصاریان، حسین، (1383ش)، ترجمه قرآن (انصاریان)، قم: نشر اسوه.
7. جرجانى، عبدالقاهر بن عبدالرحمن، (1430ق)، درج الدرر فى تفسیر القرآن العظیم، عمان: دار الفکر.
 8. جعفر، نکونام، (1390ش)، در آمدی بر معناشناسی قرآن، قم: دانشکده اصول دین.
 9. خویی، سید ابوالقاسم، (بی‌تا)، بیان در علوم  و مسائل کلی قرآن، ترجمه محمدصادق نجمی وهاشم زاده هریسی،ج1، بی‌جا، دانشگاه آزاد.
10. ساجدی، ابوالفضل، (1392ش)، زبان قرآن (با نگاهی به چالش های کلامی تفسیر)، تهران: انتشارات سمت.
11. سبزوارى، محمد، (1406ق)، الجدید فى تفسیر القرآن المجید، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
12. شبر، عبدالله، (1410ق)، تفسیر القرآن الکریم(شبر)، قم: مؤسسه دارالهجره.
13. طباطبایى، محمدحسین، (1374ش)، ترجمه تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
14. طباطبایی، محمد حسین، (1353ش)، قرآن در اسلام (طبع قدیم)، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
15. علوی مهر حسین (1381)، روش های و گرایش های تفسیری، قم: انتشارات اسوه.
16. فخر رازى، محمد بن عمر، (1420ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
17. فضل الله، محمد حسین، (1419ق)، من وحى القرآن، بیروت: دار الملاک.
18. قاضى عبدالجبار بن احمد، (1426ق)، تنزیه القرآن عن المطاعن، بیروت: دار النهضة الحدیثة.
19. قاضى عبدالجبار بن احمد، (1426ق)، متشابه القرآن، قاهره: مکتبة دار التراث.
20. قطب، سید، (1425ق)، فى ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق.
21. قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا، (1368ش)، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
22. مطهری، مرتضی، (1378). آشنایی با قرآن، قم: انتشارات صدرا.
23.  مودب، سید رضا، (1396)، مبانی تفسیر، قم: انتشارات دانشگاه قم.