نوآوری های تفسیری

نوآوری های تفسیری

بررسی تغییر لفظی در آیات متماثل قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه علوم قرآن ، دانشکده علوم قرآنی تهران، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران
10.22034/iij.2025.2067491.1047
چکیده
یکی از مباحث مهم علوم قرآنی آیات متماثل است، یعنی آیاتی که قالب کلی آنها یکیست ولی دارای واژه های مختلف یا تقدم و تأخر کلمات یا حذف واژه هستند. هدف این پژوهش، تحلیل و توصیف دلایل این تغییرات واژگانی در آیاتی است که قالب کلی یکسانی دارند اما در کلمات، تقدم و تأخر یا حذف برخی واژه‌ها تفاوت دارند. طبعا کشف علت اینگونه تغییرات در کلمات آیات قرآن با توجه به اینکه از حکیم مطلق صادر شده است، بزرگترین جنبه اعجاز ادبی و بلاغی قرآن کریم محسوب می‌شود و می‌تواند رازهای نهفته تفسیری را برملا سازد. چنین تغییراتی ریشه در عواملی چون سبب نزول، سیاق آیات، ظرافت‌های تفسیری و ادبی دارند و تأثیر عمیقی بر درک مخاطب و قلوب او می‌گذارند. این مقاله می‌کوشد با تحلیل و توصیف منابع تفسیری کتابخانه‌ای تغییرات واژه‌ها در آیات متماثل را بررسی نماید. محقق تلاش می‌کند با توجه به دیدگاه برخی مفسران در این مورد، دیدگاه صائب را بیان نماید. نویسنده معتقد است اگر در بافت کلی آیات متماثل دقت شود، که هر تغییر عبارات آیات همنوای قرآنی، معلول تغییراتی در سبب نزول، سیاق آیات، بوده و موجب پیدایش ظرافت‌ها و حقایقی خاص تفسیری می‌شود و البته تأثیر بیشتری بر قلوب مخاطبان ایجاد می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Study of Verbal Variation in Parallel Verses of the Holy Qur’an

نویسنده English

Ali Ghazanfari
Department of Qur’anic Sciences and Exegesis, Faculty of Qur’anic Sciences, University of Qur’anic Sciences and Teachings, Tehran, Iran
چکیده English

Among the important subjects in Qur’anic sciences is the study of parallel verses—verses that share the same general structure but differ in wording, in the precedence or delay of certain terms, or in the omission of specific words. The aim of this research is to analyze and describe the reasons behind these lexical variations in verses that maintain a shared structural pattern while differing in their verbal composition. Naturally, uncovering the causes of such variations—given that the Qur’an is revealed by the Absolute Wise—constitutes one of the greatest dimensions of its literary and rhetorical miracle and can unveil profound interpretive subtleties. These variations arise from factors such as the circumstances of revelation, the contextual flow of the verses, and the intricate linguistic and exegetical nuances, all of which profoundly affect the audience’s understanding and their spiritual receptivity. This article examines verbal changes in parallel Qur’anic verses through an analytical‑descriptive study of classical exegetical sources. Taking into account the views of several exegetes, the researcher seeks to present the most accurate interpretation. The author maintains that careful consideration of the overall context of parallel verses reveals that every change in phrasing is rooted in shifts in the causes of revelation and the verse context, giving rise to specific interpretive subtleties and truths, and ultimately producing a deeper impact on the hearts of the audience.

کلیدواژه‌ها English

Parallelism
Similarity
Quranic Sciences
Interpretation of the Quran
- قرآن کریم
1.البرکه عبدالغنی، (۱۴۰۹ق)، اعجاز القرآن فی وجوه و اسراره، قاهره: کتابخانه وهبه.
2.البقاعی برهان الدین بن عمر، (1413ق)، نظم الدرر، قاهره: دارالکتب الاسلامی.
3.تمیمی نعمان بن حیون التمیمی، (1960م)، اساس تفسیر، بیروت: دارالثقافه.
4.ثقفی احمد بن ابراهیم بن زبیر، (1403ق)، فرشته التفسیر، بیروت: دارالغرب الاسلامی.
5.الخطیب الاسکافی، (1979م)، مروارید وحی، بیروت: دارالافاک الجدیده.
6.الرافعی مصطفی صادق)، (1393ق)، اعجاز القرآن و الفصاحة النبی، بیروت: دار الکتب العربی.
7.الرازی ابوالفتوح، (1365ق)، تفسیر روضة الجنان و روح الجنان، مشهد: بنیاد. تصویر اسلامی.
8.رشید رضا، محمد، (1393ق)، تفسیر المنار، بیروت: دارالمعرفه، چاپ دوم.
9.سید سید بن قطب بن ابراهیم حسین شاذلی ۱۴۱۵ق)، تصویر هنری در قرآن، بیروت: دار الشروق)، چاپ اول.
10.سید سید بن قطب بن ابراهیم حسین شاذلی ۱۴۱۵ق)، تفسیر فی ظلال القرآن، قاهره: دار الشروق.
11.شریف رضی محمد بن حسین، (بی‌تا)، حقایق تفسیر سید شریف رضی، بیروت: دارالمهاجر.
12.شهرآشوب محمد بن علی بن شهرآشوب، (1۴۲۸ق)، القرآن متشابه و مختلف، تهران: شرکت چاپ کتاب سهامی.
13.طباطبایی محمد حسین، (1۴۱۷ق)، تفسیر المیزان، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
14.الطبرسی، امین الاسلام، (1415ق)، تفسیر مجمع البیان، بیروت: مؤسسه الاعلمی.
15.طوسی ابوجعفر محمد بن الحسن، (1409ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول.
16.الاعوار، سلوی محمد، (1419ق)، وجوه و متشابهات، قاهره: دارالشروق.
17.عسقلانی بن حجر، (1390ق)، فتح الباری، بیروت: دارالمعرفه، چاپ دوم.
18.غضنفری، علی، (1434ق)، مطالعات علوم انسانی، سال بیستم، پاییز و زمستان، 1۴۳۴-۱۴۳۵، شماره اول، ص ۱۹-۳۸.
19.غضنفری، علی، اسرار التکرار فى القرآن، (1393ش)، قم: دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، چاپ اول.
20.الفخر الرازی محمد، (1۴۱۵ق)، تفسیر کبیر و مفاتیح الغیب، بیروت: دار الفکر.
21.قاضی حمدانی عبدالجبار، (بی‌تا)، متشابه القرآن، قاهره: دارالتراث.
22.الکرمانی تاج الدین محمد بن حمزه، (1974م)، برهان فی شرح متشابهات فی القرآن، قاهره: دارالاعتصام.
23.معرفت محمد هادی، (1۴۲۸ق)، التمهید فی علوم القرآن، قم: انتشارات اسلامی.
24.مجلس محمد باقر، (1403ق)، بحارالأنوار، چاپ دوم، بیروت: دارالوفاء.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 اردیبهشت 1405