نوآوری های تفسیری

نوآوری های تفسیری

بررسی تطبیقی داستان موسی و خضر در تفسیر منشور جاوید و نمونه (با روش تحلیل مضمون)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
یحیی راثی 1
محمدحسین صائینی 2
فرهاد ادریسی 2
حسین مرادی زنجانی 3
1 دانشجوی دکتری رشته الهیات و معارف اسلامی گرایش علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد، زنجان، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد، زنجان، ایران
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد، زنجان، ایران
10.22034/iij.2025.2038205.1032
چکیده
داستان‌های قرآنی بخش عمده‌ای از آیات قرآن را به خود اختصاص داده‌اند. این داستان‌ها فقط جنبه روایت‌گری و تاریخی ندارند بلکه شامل طیفی وسیع از آموزه‌های اخلاقی، عرفانی، اجتماعی، علمی و .... هستند. در این میان داستان موسی و خضر به دلیل برخی ویژگی‌ها دارای اهمیت خاصی می‌باشد و مورد توجه مفسران قرار گرفته است. در این پژوهش که به صورت تطبیقی بین دو تفسیر منشور جاوید و نمونه صورت گرفته با استفاده از روش تحلیل مضمون و با تکیه بر متن دو تفسیر فوق، شبکه مضامین هر دو تفسیر در خصوص داستان موسی و خضر شناسایی شده و ساختار نظام‌مند آن‌ها ترسیم شد. بعد از ترسیم شبکه مضامین هر دو تفسیر پیرامون داستان موسی و خضر، وزن مضامین پایه ذیل هر کدام از مضامین سازمان‌دهنده و فراگیر نیز مشخص شد. پس از مقایسه صورت گرفته بین دو تفسیر مشخص شد که تفسیر نمونه با اختلاف کمی شامل دایره وسیع‌تری از مضامین پایه است و و جوانب بیشتری از داستان موسی و خضر را مورد بررسی قرار داده است. با بررسی وزن مضامین پایه ذیل هر یک از مضامین سازمان‌دهنده و فراگیر دو تفسیر مشخص شد که مضامین سازمان‌دهنده مشترک بین دو تفسیر 12 مورد است و مضامین سازمان‌دهنده متفاوتی در دو تفسیر وجود دارد که ذیل 5 مضمون فراگیر مشترک قرار می‌گیرند. این مساله نشان از تفاوت دیدگاه دو مفسر نسبت به داستان موسی و خضر دارد، زیرا علیرغم اختلاف کمی که بین تعداد مضامین پایه در دو تفسیر وجود دارد اما وزن همین مضامین پایه ذیل دسته‌بندی مضامین سازمان‌دهنده متفاوت است.
کلیدواژه‌ها
داستان موسی و خضر
تحلیل مضمون
شبکه مضامین
تفسیر نمونه
تفسیر منشور جاوید

عنوان مقاله English

A comparative study of the story of Musa and Khizr in the interpretation of the Javid charter and the sample with the method of theme analysis

نویسندگان English

Yahya Rathi 1
Mohammad Hossein Saieni 2
farhad edrisi 2
Hossein Moradi Zanjani 3
1 PhD student in the field of theology and Islamic studies, majoring in Quranic and Hadith sciences, Faculty of Humanities, Azad University, Zanjan, Iran
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Azad University, Zanjan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Azad University, Zanjan, Iran
چکیده English

The story of Musa and Khizr is of particular importance due to some features and has been the focus of commentators. In this research, which was conducted in a comparative manner between two interpretations of the Javid Charter and the example, using the method of theme analysis and relying on the text of the above two interpretations, the network of themes of both interpretations regarding the story of Musa and Khizr was identified and their systematic structure was drawn. . After drawing the theme network of both interpretations around the story of Musa and Khizr, the weight of the basic themes under each of the organizing and comprehensive themes was determined. After the comparison between the two interpretations, it was found that the example interpretation includes a wider range of basic themes with a slight difference and has examined more aspects of the story of Moses and Khizr. By examining the weight of the basic themes under each of the organizing and overarching themes of the two interpretations, it was determined that there are 12 common organizing themes between the two interpretations and there are different organizing themes in the two interpretations that fall under 5 common overarching themes. This issue shows the difference in the views of the two commentators regarding the story of Musa and Khizr, because despite the small difference between the number of basic themes in the two commentaries, the weight of these basic themes under the category of organizing themes is different.

کلیدواژه‌ها English

The story of Musa and Khizr
theme analysis
theme network
Nemoneh interpretation
interpretation of the Manshor Javid
  1. اشرفی، ‌عباس، «اهداف قصص قرآنی»، پژوهشهای قرآنی،۱۳۸۰، 25-26(7)، 344-357.
  2. ‏‫اووه، فلیک، کتاب درآمدی بر تحقیق کیفی، تهران، نشر نی،۱۴۰۱.
  3. ‏‫پاکتچی، احمد، نقد متن. تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق، ۱۳۹۲.
  4. ‏‫حدادی، ‌مرتضی، «نکات تربیتی مربیگری در داستان موسی و خضر (ع) از منظر قرآن و روایات»، پژوهش‌های مطالعات اسلامی معاصر، ۱۴۰۲، 2(1)، 40-56.
  5. ‏‫حکیم، محمد تقی، الأصول العامة للفقه المقارن. (مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام). مجمع جهانی اهل بیت (ع)، بی‌تا.
  6. ‏‫خنیفر، حسین، اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی (ج ۱–2)، نگاه دانش، ۱۳۹۶.
  7. ‏‫رستمی‌هرانی، ‌علیرضا، «مطالعه تطبیقی تفسیر سوره فرقان از منظر آیت‌الله سبحانی و علامه طباطبایی»، مطالعات تفسیری، ۱۳۹۸،40(10)، 67-80.
  8. ‏‫سبحانی تبریزی، جعفر، منشور جاوید (ج ۱–14). قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۳۹۰.
  9. ‏‫شاهرودی، محمد رضا؛ و نورانی نگار، مرضیه، «آداب شاگردی و استادی در بازخوانی آیات مرتبط با موسی(ع) و خضر(ع)»، پژوهش های قرآن و حدیث، ۱۳۹۴، 12(48)، 65-88.
  10. ‏‫شیخ‌زاده، محمد؛ و بنی اسد، رضا، تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها، قم، لوگوس، ۱۴۰۰.
  11. ‏‫عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ و شیخ زاده، محمد، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده های کیفی». اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، ۱۳۹۰ (10)، 151-198.
  12. ‏‫عترت‌دوست، ‌محمد؛ و زاهد، ‌رقیه، «کاربست روش تحلیل مضمون برای فهم موضوعات قرآنی در فرهنگ اسلامی (مطالعه موردی شبکه مضامین سوره انبیاء)»، دین و ارتباطات، ۱۴۰۲، 63(30)، 53-80.
  13. ‏‫فرامرز قراملکی، احد، روش‌شناسی مطالعات دینی (تحریری نو) (ج 1)، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۳۹۵.
  14. ‏‫لطفی، ‌امیرعلی؛ صفری، ‌علی‌آقا؛ و حکیمی، ‌عبدالمؤمن، «مؤلفه‌های مدیریتی قرآن در قصه موسی و خضر». قرآن و علم، ۱۳۹۸، 25(13)، 259-286.
  15. ‏‫مکارم شیرازی، ناصر؛ و جمعی از نویسندگان، ‏تفسیر نمونه (ج ۱–28)، قم، دارالکتب الإسلامیة، 1374.
  16. ‏‫میراحمدی، عبدالله؛ و طالبی طرقی، فرشته، «بررسی تحلیلی ظرایف و اشارات داستان حضرت موسی و خضر(ع) بر مبنای روایات تفسیری فریقین»، تفسیر پژوهی، ۱۳۹۹، 13(7)، 217-244.
  17. ‏‫نجارزادگان، فتح‌الله، تفسیر تطبیقی (بررسی تطبیقی مبانی تفسیر قرآن و معارفی از آیات در دیدگاه فریقین) (ج 1). مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۸۳.
  18. ‏‫یوسفی، ‌لیلا، «تحلیل اصول تعلیمی برآمده از قصه‌ی حضرت موسی و خضر علیهم السلام»، مطالعات تفسیری آلاء الرحمن، ۱۴۰۱، 11(1)، 113-126.
  19. Boyatzis, Richard E. Transforming qualitative information : thematic analysis and code development. Sage Publications, 1998.
  20. Braun, Virginia; & Clarke, Victoria. "Using thematic analysis in psychology". Qualitative Research in Psychology, 2006, (3), 77-101.
  21. Ryan, G.W; & Bernard, H. r. Data Management and Analysis Methods. Sage Publications, 2000.